Wsparcie społeczne a lęk i depresja w pandemii COVID-19: metaanaliza 60 badań

Kto znalazł się w badaniach

Spośród 60 prac 53 (88,3%) miało charakter przekrojowy, a 7 (11,7%) – podłużny lub dziennikowy. Wielkość próby wahała się od 49 do 7895 osób. Połowa badań pochodziła z Azji (30), 21 z Europy, 7 z Ameryki Północnej i 2 z Ameryki Południowej. Nie było badań z Afryki ani Oceanii.

Najczęściej badano młodych dorosłych (27 prac), dzieci i młodzież (13), rzadko osoby w średnim wieku (4) i starsze (tylko 2). Wśród grup zawodowych i populacji byli m.in. studenci (13 badań), pracownicy medyczni (7) i kobiety w ciąży lub po porodzie (3). Najczęściej oceniano wsparcie postrzegane, czyli przekonanie, że pomoc jest dostępna.

Główne wyniki

Dla lęku średnia skorygowana korelacja wyniosła ρ = −0,30 (95% CI od −0,33 do −0,26), na podstawie 48 badań (N = 52 703). Dla depresji ρ = −0,33 (95% CI od −0,37 do −0,27), na podstawie 43 badań (N = 39 096). Ujemny znak oznacza, że więcej wsparcia szło w parze z mniejszymi objawami. Obserwowane (nieskorygowane) korelacje ważone liczebnością były nieco niższe: r = −0,26 dla lęku i r = −0,27 dla depresji.

Zależność widoczna była u dzieci i młodzieży, młodych dorosłych oraz osób w średnim wieku, a także w Azji i Europie. Najsilniej wypadli studenci (r = −0,29) i dzieci oraz młodzież (r = −0,28). U kobiet w ciąży lub po porodzie wynik nie był istotny statystycznie, podobnie u osób starszych – tu jednak dostępne były tylko dwa badania. Wsparcie rodziny, rówieśników i bliskich osób wiązało się z mniejszym lękiem i depresją; w streszczeniu autorzy wskazują, że najsilniejsze związki dotyczyły wsparcia rodzinnego.

Ograniczenia

Heterogeniczność była bardzo wysoka (I² 94,1% dla lęku i 95,5% dla depresji), więc siła związku różniła się między badaniami. Analiza meta-regresji nie wyjaśniła tych różnic za pomocą średniego wieku, odsetka kobiet ani jakości badań.

Testy wykazały możliwe błędy publikacyjne (test Eggera: p = 0,04 dla lęku, p = 0,03 dla depresji); mniejsze badania częściej podawały silniejsze związki. Metoda „trim-and-fill” nie zmieniła jednak istotnie wyników. Przewaga badań przekrojowych nie pozwala ustalić kierunku zależności: wsparcie mogło chronić, ale osoby z objawami mogły też gorzej oceniać dostępną pomoc. Autorzy podkreślają, że nie wykazano przyczynowości.

Co to oznacza

Wyniki pokazują spójny wzorzec: w czasie pandemii osoby z większym poczuciem wsparcia raportowały mniej objawów lęku i depresji. Autorzy sugerują, że wnioski mogą służyć planowaniu opieki psychologicznej na wypadek kolejnych kryzysów. Nie jest to jednak podstawa do indywidualnych zaleceń; o swoim samopoczuciu i ewentualnej pomocy warto porozmawiać z lekarzem lub psychologiem.